تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٢٨ - نقل اخبار داله بر جواز كذب بمنظور اصلاح

نقل اخبار دالّه بر جواز كذب بمنظور اصلاح‌

از جمله اين اخبار، صحيحه معاوية بن عمّار است، در اين روايت آمده است:

مصلح كذّاب نيست.

و نظير اين روايت است، خبر معاوية بن حكم، از پدرش، از جدّش، از مولانا ابى عبد اللّه عليه السّلام و در روايت عيسى بن حسّان كه در وسائل نقل شده از مولانا الصّادق منقولست:

هركذبى صاحبش روزى مورد سؤال و بازخواست قرار مى‌گيرد مگر دروغى كه در سه مورد گفته شده باشد: مردى كه در جنگ كيد بخرج داده و دروغ گفته، اين دروغ از وى مرفوع بوده و بواسطه‌اش او را مؤاخذه نمى‌كنند يا مردى كه بين دو نفر را با دروغ اصلاح و آشتى دهد باين نحو كه با اين ملاقات كند بغير آنچه با آن ملاقات نموده يعنى اگر يكى از آنها نسبت به ديگرى جسارت و توهينى كرده وى خلاف آنرا بشخص مقابل نقل نمايد و قصدش از اينعمل اصلاح بين آنها باشد.

يا شخصى كه به اهل و عيالش وعده‌اى دهد و قصدش عملى ساختن آن نباشد.

و بهمين مضمون كه در اين روايت آمده و كذب را در اين سه مورد استثناء كرده روايات ديگرى نيز وارد شده است.

و در روايت مرسله واسطى از مولانا ابى عبد اللّه عليه السّلام آمده است كه حضرت فرمودند:

كلام بر سه گونه است:

راست، دروغ و اصلاح بين مردم.

راوى مى‌گويد: محضر مباركش عرض شد:

فدايت شوم، اصلاح بين مردم چيست؟

حضرت فرمودند: آنستكه راجع به شخصى كلامى بشنوى كه وقتى بوى رسيد حالش را بهم بزند، پس تو بگوئى:

از فلانى شنيدم كه درباره‌ات خوبى تو را مى‌گفت بخلاف آنچه شنيده‌اى.